Geelwortel (Kurkuma of Koenjit) in de Huiskamer

De geelwortel (kurkuma of koenjit) staat waarschijnlijk al jarenlang gezellig naast alle andere specerijen en keukenkruiden in uw keukenkast. Deze oosterse smaakmaker is, zoals uit de columns op deze website blijkt, behoorlijk op weg om ook zijn plaats in uw medicijnkast te verwerven. Toch is er nog een plekje waar de geelwortel (kurkuma of koenjit) ook bijzonder tot zijn recht zou kunnen komen: uw huiskamer.

De wortels van de geelwortel (kurkuma of koenjit) stonden oorspronkelijk in landen als Indonesië, Maleisië en Thailand. Natuurlijk is hij bij ons het meest bekend geworden door zijn functie als smaakmaker en de positieve effecten van zijn wortel, maar als kamerplant verdient de geelwortel ook een geweldige reputatie. Geen wonder dat hij ook wel de Siamese of Thaise tulp genoemd wordt.

[Foto: www.rootsformoods.nl]

Nederlandse kwekers hebben hun handen ineen geslagen om de geelwortel meer bekendheid te geven als kamerplant. De geelwortel heeft stevige, lange bloemstelen en wordt gesierd met extravagante bloemen. Daarmee geeft zij uw interieur een exotische uitstraling. Met de Curcuma haalt u dus de tropen in huis.

Bij uw bloemist of tuincentrum kunt u een drietal soorten aantreffen: de Curcuma alismatifolia, de Curcuma domestica en de Curcuma longa. De Nederlandse kwekers leveren de geelwortel in de kleuren wit, roze en paars. Ook zijn er tegenwoordig zelfs Curcuma’s in een dubbelkleur en in afwijkende kleuren.

In mei 2012 lanceerden zes kwekers een uniek concept met de naam ‘Curcuma-roots for moods’. Zij deden dit in samenwerking met de Stichting Nationaal Fonds tegen Kanker, het International Curcumin Research (AMC) en Verstegen Spices & Sauces. Centraal in het concept staan de geelwortel (kurkuma of koenjit) en het idee dat een financiële bijdrage per verkochte plant ten goede zal komen aan het onderzoek naar de geneeskrachtige werking van curcumine dat in de wortel van de plant voorkomt.

Als u dus een bijdrage wilt leveren aan de ontwikkeling van nieuwe medicijnen tegen kanker dan kunt u dat doen door een prachtige Thaise tulp te kopen. Je zult je zeker niet bekocht voelen want deze plant is een sieraad voor uw huiskamer.

[Foto: www.rootsformoods.nl]

Meer informatie over dit opmerkelijke initiatief is hier te vinden.

Geelwortel (Kurkuma of Koenjit) en Depressie

Gewoonlijk worden in Nederland de termen overspannen, burn-out en depressie voor dezelfde klachten gebruikt. Je komt bij de huisarts en meldt dat je overspannen bent en de dokter vult op zijn computer de term depressief in. Hoe kan zoiets?

Allereerst zijn beide termen niet gelijkwaardig. De term 'depressie' kan vertaald worden als 'onderspanning', terwijl 'overspannen' hernoemd worden tot 'ultrapressie'. En dan is de oplossing al snel gevonden: hoewel iedereen gelooft dat een depressie een op zichzelf staand ziektebeeld is, is dit niet het geval. Een depressie is onderdeel van een psychologische stoornis met de naam manisch-depressieve stoornis. De problemen beginnen met de manische ('hyper') episode waarin je steeds harder en langer gaat werken, terwijl er steeds minder uit je handen komt. Tegelijkertijd slaap je slecht en drink je vermoedelijk teveel. Je lichaam zit boordevol stresshormonen, zoals corticosteroïden. Op een gegeven moment geef je het simpelweg op (het burn-out moment) en dan ontstaat de depressieve episode waarin je veel slaapt.

[Foto: Yale University]

Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat de werkzame stoffen van de geelwortel (Kurkuma of Koenjit) een gunstige werking hebben op de hersenen. Bij dierproeven is gebleken dat de curcuminoïden de hersenen beschermen tegen de schadelijke invloed van de corticosteroïden en adrenaline. De curcuminoïden bleken de hoeveelheid serotonine[1] in de hersenen te kunnen verhogen en die van het stresshormoon cortisol[2] in de hersenen te kunnen verminderen.

Ik geef direct toe dat de resulaten gebaseerd zijn op dierproeven, maar vaak zullen die in een later stadium ook worden bewezen bij mensen. Tot dat moment is aangebroken zou ik alvast mijn eetpatroon gaan aanpassen en heerlijke oosterse gerechten gaan eten waarin veel geelwortel (Kurkuma of Koenjit) is verwerkt. Zo'n kleurrijk en smakelijk bord voedsel is op zichzelf al een lust voor het oog en smaakpappillen. Alleen daardoor al heeft de geelwortel (Kurkuma of Koenjit) een antidepressieve werking.

[1] Li et al: Antidepressant-like effects of curcumin on serotonergic receptor-coupled AC-cAMP pathway in chronic unpredictable mild stress of rats in Progress in Neuro-Pharmacology - 2009
[2] Wei et al: Curcumin attenuates the effects of transport stress on serum cortisol concentration, hippocampal NO production, and BDNF expression in the pig in Domestic Animal Endocrinology - 2010

Geelwortel (Kurkuma of Koenjit) en Hartproblemen

Hart- en vaatziekten staan in Nederland en vele andere westerse landen bekend als de belangrijkste doodsoorzaak. Maar sinds 2008 staat deze verzameling van ziektebeelden in Nederland na kanker op een tweede plaats. De oorzaak van die daling is dat artsen steeds beter in staat zijn om een succesvolle behandeling toe te passen, terwijl die bij kanker wat achterblijven.

Toch blijven hart- en vaatproblemen een groot probleem vormen en daarvoor zijn een aantal oorzaken voor aan te wijzen. Roken is verreweg de grootste risicofactor voor mensen omdat de nicotine een vaatverwijdend effect heeft. Een voortdurende vaatverwijding heeft tot gevolg dat het hart denkt dat er een onderdruk in die bloedvaten heerst en zal harder moeten en willen werken. Ook het westerse voedingspatroon heeft soms negatieve gevolgen voor het hart en bloedvaten. Aderverkalking is bijvoorbeeld ook een levensbedreigend probleem en is de neerslag van cholesterol en vetten op de vaatwanden. Dat probleem zorgt er op zijn beurt voor dat bloed minder goed door de bloedvaten kan stromen en ook hier zal het hart meer moeite moeten doen om al dat zuurstofvervoerende bloed op alle plaatsen in het lichaam te krijgen. Een hart dat te hard werkt kan leiden tot hartaanvallen.

[Pic: www.online-medical-advice.com]

In veel gevallen merken mensen pas dat ze ongezond bezig zijn als het te laat is en dan zijn drastische maatregelen zoals een operatie of het levenslang slikken van allerhande medicijnen noodzakelijk. Aan die medicijnen kleven vaak nogal vervelende bijwerkingen omdat een medicijn natuurlijk niet alleen op het zieke deel van het lichaam inwerkt, maar op het hele lichaam. Het werd dus hoog tijd om eens te onderzoeken of er ook een meer natuurlijk manier kon zijn om de gevolgen van hart- en vaatziekten te bestrijden.

De meest bekende werkzame stof in de specerij geelwortel (kurkuma of koenjit) is curcumine. Daarnaast komen nog een tweetal andere zogenaamde curcuminoïden (desmethoxycurcumine en bisdesmethoxycurcumine) in kleine hoeveelheden voor in kurkuma. Wetenschappers hebben deze stofjes in verband gebracht met positieve effecten op hart- en bloedvaten.

Het blijkt dat een tijdje voordat een hartaanval plaatsvindt er al merkbare chemische signalen te ontdekken zijn. Een belangrijk signaal is de zogenaamde acetylering door een enzym met de naam histonacetyltransferase (HAT). Teveel van dat enzym betekent dus veel acetylering. Wetenschappelijk onderzoek[1] [2] heeft aangetoond dat curcumine een HAT-remmende activiteit bezit. De onderzoekers concluderen dat de geelwortel (Kurkuma of Koenjit) een nieuwe en goedkope therapeutische strategie voor hartfalen bij mensen kan bieden.

[1]  Morimoto et al: The dietary compound curcumin inhibits p300 histone acetyltransferase activity and prevents heart failure in rats in Journal of Clinical Investigations – 2008
[2]  Morimoto et al: Novel heart failure therapy targeting transcriptional pathway in cardiomyocytes by a natural compound, curcumin in Circulation Journal - 2010

Geelwortel (Kurkuma of Koenjit) en Cholesterol

Curcumine is een polyfenolisch molecuul dat kan worden gewonnen uit de geelwortel (kurkuma of koenjit) (Curcuma longa) of zijn broertje de temu lawak (Curcuma xanthorrhiza). Beide zijn van oorsprong inheemse Indonesische planten, die behoren tot de wat grotere gemberfamilie (Zingiberaceae).

Deze planten worden nog steeds veel gebruikt in traditionele medicijnen van vrijwel alle Aziatische culturen. In de Westerse wereld is de geelwortel meer bekend als de gele kleurstof van mosterd en curry's. De geelwrotel bestaat voor circa 5% uit curcumine, waarbij het wel bijdraagt aan het ontstaan van de gele kleur, maar nauwelijks aan de pittige smaak van de geelwortel.

Een aantal studies lijken te hebben aangetoond dat curcumine de absorptie van cholesterol kan doen verlagen en de activiteit van cholesterol-7α-hydroxylase kan verhogen[1][2]. Van de geelwortel werd allereerst aangetoond dat het het totale cholesterolgehalte bij diverse dieren kon verminderen. Zo kon het bijvoorbeeld het serumcholesterol verlagen bij knaagdieren[3][4], kon het LDL-oxidatie in konijnen met atherosclerose (aderverkalking) remmen[5] en kon het zorgen voor een lagere LDL/ LDL-ratio in hamsters[6].

[Foto: www.semarang.nl]

Verschillende studies hebben ook aangetoond curcumine's ook bij mensen een effect op de vetzuren heeft. Onderzoek[7] leek verder aan te tonen dat een extract van ongeveer 20 milligram curcumine bij gezonde proefpersonen de LDL verminderde en HDL verhoogde. Deze effecten leken aan te tonen dat curcumine zelfs in staat zou zijn om arterosclerose kon voorkomen.

Een andere studie[8] toonde aan dat, als je vrijwilligers iedere dag capsules met 500 mg curcumine liet slikken, na een week de waarde van het totale cholesterolgehalte was gedaald met 12% en die van verhoogde HDL met 29%.

Van een nieuw onderzoek[9] met betrekking tot curcumine werden recent de resultaten naar buiten gebracht. Onderzocht werden de effecten van curcumine op mensen die leden aan obesitas. Bij mensen met obesitas worden vaak afwijkende niveaus van vetzuren aangetroffen, een aandoening die men dyslipidemie heeft genoemd. Dyslipidemie is een belangrijke factor bij het ontstaan van hart- en vaatziekten.

Drie weken na het dagelijks slikken van een capsule met 1 gram curcumine bleek dat bij de proefpersonen de niveaus van triglyceride aanzienlijk waren gedaald. De onderzoekers merkten echter wel op dat voor de andere vormen van vetzuren, de LDL, HDL en totaal cholesterol, geen veranderingen waren aangetroffen.

Wat moeten we van deze tweeslachtige laatste uitkomsten denken. Ik denk dat er, zoals de onderzoekers zelf ook aangeven, nog veel meer onderzoek nodig is.

[1] Kim et al: Hypocholesterolemic effects of curcumin via up-regulation of cholesterol 7a-hydroxylase in rats fed a high fat diet in Nutrition, Research and Practice - 2010
[2] [ Feng et al: Curcumin inhibits cholesterol uptake in Caco-2 cells by down-regulation of NPC1L1 expression in Lipids in Health and Disease - 2010
[3] Arafa HM. Curcumin attenuates diet-induced hypercholesterolemia in rats in Medical Science Monitor - 2005
[4] Soudamini et al: Inhibition of lipid peroxidation and cholesterol levels in mice by curcumin in Indian Journal of Physiology and Pharmacology - 1992
[5] Ramirez-Tortosa et al: Oral administration of a turmeric extract inhibits LDL oxidation and has hypocholesterolemic effects in rabbits with experimental atherosclerosis in Atherosclerosis - 1999
[6] Jang et al: Beneficial effects of curcumin on hyperlipidemia and insulin resistance in high-fat-fed hamsters in Metabolism - 2008
[7] Ramirez-Bosca et al: An hydroalcoholic extract of curcuma longa lowers the apo B/apo A ratio. Implications for atherogenesis prevention in Mechanisms of Ageing and Development - 2000
[8] Soni et al: Effect of oral curcumin administration on serum peroxides and cholesterol levels in human volunteers in Indian Journal of Physiology and Pharmacology - 1992
[9] Mohammadi et al: Effects of Supplementation with Curcuminoids on Dyslipidemia in Obese Patients: A Randomized Crossover Trial in Phytotherapy Research - 2012

Geelwortel (Kurkuma of Koenjit) en de Ziekte van Alzheimer

In een wetenschappelijk onderzoek[1] uit 2001 wordt beschreven dat slechts 1% van alle mensen, die ouder zijn dan 65 jaar en wonen in een aantal steden en dorpen in India, problemen hebben door de Ziekte van Alzheimer. In de Verenigde Staten ligt het percentage op 12.5% (bron: www.alz.org), terwijl het getallen in Nederland lijken op die in India (bron: www.alzheimer.nl). Deze uitkomst doet uiteraard de vraag rijzen waarom zoveel meer mensen in Amerika lijden aan de Ziekte van Alzheimer. Eet men daar zoveel meer ongezond?

Een team van de University of California in Los Angeles (USA) meent aanwijzingen te hebben gevonden dat de Geelwortel (Kurkuma of Koenjit) een rol speelt bij het vertragen van deze neurodegeneratieve ziekte.

[Foto: www.cumc.columbia.edu]

In het onderzoek[2] kregen laboratoriumratten injecties met amyloïde om de voortschreiding van de Ziekte van Alzheimer naar te bootsen. Het ontstaan van de Ziekte van Alzheimer wordt in verband gebracht met het toenemen van plaque dat bestaat uit amyloïde, vermoedelijk het gevolg van de aandoening. Vervolgens kregen die ratten een dieet dat rijk was aan curcumnoïde, de werkzame stof in de geelwortel. De resultaten bleken opzienbarend omdat er niet alleen bij die ratten veel minder plaque werd opgebouwd, maar die ratten deden het zelfs beter dan gezonde ratten in testen waarbij het geheugen werd getest in een doolhof.

Nadien zijn er letterlijk tientallen onderzoeken verricht om het effect van de curcuminoïden op het ontstaan van de Ziekte van Alzheimer vast te stellen. Uit al die onderzoeken bleek dat de werkzame stoffen uit de Geelwortel (Kurkuma of Koenjit) een positief effect hadden op het ontstaan van plaque of op de geheugenfuncties.

Toch zijn er wel wat kanttekeningen bij deze studies te maken want als je de hoeveelheid gaat omrekenen van ratten naar mensen zou je wel behoorlijk veel geelwortel (kurkuma of koenjit) in je maaktijden moeten verwerken - meer dan 100 gram per week - om de klinische dosis te bereiken.

Wat kunnen we wel uit deze studies opmaken? Om de juiste hoeveelheid curcumonoïden (curcumine, demethoxycurcumine en bisdemethoxycurcumine) binnen te krijgen zou je misschien de toevlucht kunnen nemen tot een capsule en je zou in ieder geval kunnen besluiten om meer geelwortel (kurkuma of koenjit) in heerlijke Aziatische maaltijden te verwerken. Het geeft dus niet alleen geur, smaak en kleur aan je voedsel, maar het geeft tevens een mogelijkheid om er langer bewust van te genieten.

[1] Chandra et al: Incidence of Alzheimer's disease in a rural community in India: the Indo-US study in Neurology - 2001
[2] Lim et al: The curry spice curcumin reduces oxidative damage and amyloid pathology in an Alzheimer transgenic mouse in Journal of Neuroscience -2001

Geelwortel (Kurkuma of Koenjit) en Diabetes

Al eerder bleek uit wetenschappelijk onderzoek dat curcuminoiden, de werkzame stoffen uit de geelwortel, bij ons beter bekend als Kurkuma of Koenjit behoorlijke positieve gezondheidseffecten kan opleveren bij bepaalde soorten kanker en bij peesontstekingen.

In 2011 verschenen de resultaten van een onderzoek[1] waaruit bleek dat curcuminoiden in ratten met diabetes de lipiden in serum of plasma, alsmede glucosespiegels kon verlagen. Het bleek dat curcumine de insulineweerstand in de spier kan verbeteren door de oxidatie van vetzuren en glucose te verhogen.

Dat was goed nieuws, maar iedereen zat natuurlijk te wachten op een wetenschappelijk onderzoek dat verricht was bij mensen met diabetes type 2. Dat dubbelblinde en placebogecontroleerde onderzoek[2] is er nu eindelijk en de resultaten zijn nog steeds bijzonder hoopgevend: curcuminoiden uit geelwortel hebben ook bij mensen een positief glucoseverlagend effect op mensen met overgewicht of obesitas plus diabetes type 2.

Het Diabetesfonds stelt dat, wie gezond leeft, minder kans heeft op diabetes type 2. Extra geelwortel (kurkuma of koenjit) toevoegen aan je dagelijkse maaltijd betekent niet alleen dat je heerlijk pittig gaat eten, maar dat het ook een positief effect op je gezondheid heeft doordat het mogelijk het ontstaan van diabetes type 2 kan helpen tegengaan of de effecten daarvan verminderen.

[1]  Na et al: Curcumin improves insulin resistance in skeletal muscle of rats in Nutrition, Metabolism and Cardiovascular Diseases - 2011
[2]  Na et al: Curcuminoids exert glucose-lowering effect in type 2 diabetes by decreasing serum free fatty acids: a double-blind, placebo-controlled trial in Molecular Nutrition and Food Research - 2012 

Geelwortel (Kurkuma of Koenjit) en Peesontstekingen

Peesontsteking (of tendinitis) is een ontstekingsreactie waarbij de pijn zich manifesteert op de aanhechtingsplek van een pees aan het bot. Er bestaan nogal wat mogelijke locaties, zoals de schouders, de polsen (tennisarm), de heupen, de knieën en de achillespezen. De oorzaak is veelal overbelasting als gevolg van het maken van repeterende bewegingen, zware voortdurende belasting, vibraties of langdurige blootstelling aan kou.

Het blijken lastig te behandelen ontstekingen te zijn waarvoor vaak langdurig ontstekingsremmers als Diclofenac worden voorgeschreven. Maar recent onderzoek[1] lijkt aan te tonen dat de werkzame stof van de geelwortel, curcumine, de ontstekingsreactie af doet nemen en de apoptose wordt geremd. De overlevingskansen van de peescellen werden duidelijk vergroot.

[www.springfieldnutra.com]

De onderzoekers claimen (nog) niet dat het eten van curry's of andere gerechten, die boordevol geelwortel (kurkuma of koenjit) zitten, een geneesmiddel zijn voor die vervelende tendinitis, maar ze zien toch wel degelijk een toekomst voor de curcumine bij de behandeling van tendinitis. Ze hopen in ieder geval dat curcumine in staat is om het gebruik van non-steroidal anti-inflamatory drugs (NSAIDs), zoals de al genoemde Diclofenac, behoorlijk te verminderen. Want aan die geneesmiddelen zitten ook aardig wat bijwerkingen.

Zo zie je maar: het eten van pittige oosterse gerechten is gezonder dan je misschien zou denken.

[1] Buhrmann et al: Curcumin modulates nuclear factor kappaB (NF-kappaB)-mediated inflammation in human tenocytes in vitro: role of the phosphatidylinositol 3-kinase/Akt pathway in Journal of Biological Chemistry - 2011

Geelwortel (Kurkuma of Koenjit) en Kanker

De geelwortel (Curcuma longa) staat in de Oosterse geneeskunst al eeuwenlang bekend als gezondheidsbevorderend middel. Curcumine is de werkzame stof van de geelwortel, bij ons wellicht beter bekend onder zijn Indische namen kurkuma of koenjit. Van curcumine is al langer bekend dat het werkzaam is tegen (de vorming van) sommige kankercellen.

Volgens de laatst bekende cijfers uit 2009 kregen in dat jaar bij meer dan 12,000 Nederlanders de diagnose 'dikkedarmkanker'. Deze vorm van kanker is daarmee een van de meest voorkomende soorten. Bij vrouwelijke patienten staat dikkedarmkanker, na borstkanker, zelfs op de tweede plaats. Bij mannen zijn het prostaatkanker en longkanker, die iets meer voorkomen dan dikkedarmkanker. Ieder jaar overlijden in ons land zo'n 4,500 mensen aan deze dikkedarmkanker.

In het Verenigd Koninkrijk zijn de cijfers vergelijkbaar met die in ons land. Daar krijgen jaarlijks zo'n 40.000 mensen de diagnose van dikkedarmkanker.

Dikkedarmkanker is dus een gevreesde vorm van kanker en wereldwijd worden uiteraard diverse onderzoeken verricht om steeds effectievere behandelingen te ontwikkelen, die maximaal effect hebben op de kankercellen en daarbij minimale nadelen voor de patiënt oplevert.

Dikkedarmkanker wordt gewoonlijk behandeld met drie verschillende soorten chemotherapeutische medicijnen, maar ongeveer de helft van de patiënten reageert niet of onvoldoende op de behandeling.

De leider van het onderzoek, professor Steward van Leicester University, gelooft heilig in de werking van curcumine en zegt dat hij de hoop heeft dat curcumine de gevoeligheid voor chemotherapie van kankercellen zal gaan verhogen, waardoor men lagere doses zal hoeven toe te dienen om het gewenste effect te krijgen. Minder chemo betekent minder bijwerkingen en tevens de mogelijkheid om een langere behandeling te ondergaan.

[Foto: Badagnani]

Onderzoeken hebben ondertussen aangetoond dat curcumine kankercellen[1] kan vernietigen en de kans op het krijgen van een hartaanval[2], alzheimer[3] of dementie[4] kan verminderen.

De meeste onderzoeken, waarbij onderzocht werd of curcumine een effect heeft op kankercellen, zijn echter nog in een laboratorium verricht. In vitro (in een reageerbuisje) en in proefdieren is curcumine effectief gebleken bij kankercellen die niet meer reageren op oncolytica (de chemokuur en bestraling). Ook maakt de curcumine verschillende resistent geworden kankercellen weer gevoelig voor oncolytica[5]. Het lijkt er op dat het effect van curcumine het gevolg is van de specifieke aanval op kankercellen, waardoor celdoding (apoptose) ontstaat.

Het werd dus tijd om de stap te maken van het laboratorium naar de praktijk en in een tweetal ziekenhuizen in het Engelse Leicester wordt nu onderzocht of curcumine ook positieve effecten heeft op een echte patiënt. De onderzoekers hebben in Leicester gekozen om patiënten met darmkanker te behandelen met een combinatie van curcumine en reguliere chemotherapie. Zeven dagen voor het begin van een standaard chemobehandeling krijgen de patiënten tabletten met curcumine of een placebo. Aan het eind van de studie wordt onderzocht of de curcumine een merkbaar en meetbaar effect heeft gehad.

Geelwortel zal vrijwel nimmer ontbreken in een pittige Oosterse maaltijd en dat blijkt achteraf een hele goede gewoonte te zijn.

[1] Yang et al: Curcumin Blocks Small Cell Lung Cancer Cells Migration, Invasion, Angiogenesis, Cell Cycle and Neoplasia through Janus Kinase-STAT3 Signalling Pathway in PLoS One - 2012

[2] Morimoto et al: Novel heart failure therapy targeting transcriptional pathway in cardiomyocytes by a natural compound, curcumin in Circulation Journal - 2010

[3] Taylor et al: Effect of curcumin-associated and lipid ligand-functionalized nanoliposomes on aggregation of the Alzheimer's Aβ peptide in Nanomedicine - 2011

[4] Agrawal et al: Effect of curcumin on brain insulin receptors and memory functions in STZ (ICV) induced dementia model of rat in Pharmacological Research - 2010

[5] Guo et al: Curcumin Inhibits Proliferation and Induces Apoptosis of Human Colorectal Cancer Cells by Activating the Mitochondria Apoptotic Pathway in Phytotherapy Research - 2012